Diversiteit op akker en bord

Diversiteit op akker en bord
Diversiteit op akker en bord

Elke wortel of bloemkool die we eten komt voort uit een zaadje. Maar het ene zaadje is het andere niet. Volgens Edith Lammerts van Bueren, emeritus hoogleraar biologische plantenveredeling, vormen oude rassen een ware schatkist waarin een rijkdom aan eigenschappen is verborgen.

Tekst: Ellen Winkel

Zolang er landbouw bestaat, hebben boeren altijd de beste planten geselecteerd om zaden van te oogsten voor het volgende jaar. Elke regio had zijn eigen rassen die waren aangepast aan de lokale omstandigheden. “Er zal altijd een behoefte blijven bestaan om nieuwe rassen te ontwikkelen”, vertelt Edith Lammerts van Bueren. “Het klimaat verandert, dus heb je gewassen nodig die het in droge of juist natte omstandigheden goed doen. De ziektedruk verandert: de ziektes van voor de oorlog waren anders dan de ziektes van nu. Al die eigenschappen zitten besloten in de vele oude rassen, die een bron kunnen vormen voor nieuwe rassen in de toekomst. Maar die zaden liggen in de diepvries van de genenbanken. Die diversiteit hoort thuis op de akkers.”

Verschraling op akker en bord

Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben gespecialiseerde bedrijven zich toegelegd op plantenveredeling. Door schaalvergroting zijn veel regionale rassen verdwenen. Drie grote spelers hebben meer dan de helft van de internationale zaadmarkt in handen. Zij verwerven patenten op rassen en zelfs op natuurlijke eigenschappen van gewassen, zodat andere veredelaars en boerenkwekers hier geen gebruik meer van mogen maken. Daarom komen er minder rassen op de markt, en dus op ons bord.
Brood is vaak van hetzelfde tarweras, maar er speelt meer, vertelt Edith Lammerts van Bueren. “De hoeveelheid mineralen in de grote gewassen in de laatste 50 jaar sterk is gedaald. Bovendien eten we steeds meer tarwe, rijst en mais, terwijl we steeds minder granen als gerst, haver, rogge, gierst en sorghum eten, die juist een hogere minerale voedingswaarde hebben. Dus bij dezelfde hoeveelheid calorieën krijgen we minder mineralen binnen, en bovendien zijn die mineralen minder gevarieerd.”

In eigen hand

Als we niets doen – realiseren steeds meer boeren en zaadspecialisten zich – dan zijn we straks afhankelijk van de hybride rassen van “the big three”. Deze zaden moeten ieder jaar opnieuw gekocht worden, omdat ze niet geschikt zijn om zaad van te oogsten.

Enkele boeren die de zaadteelt weer structureel in eigen hand willen nemen, hebben vorig jaar coöperatie De Zaderij opgericht. Tineke Alberts van biodynamische boerderij Buitenbant is een van de drijvende krachten (zie het interview op pag 8 van de Krant van de Aarde nr4 2018). “We kiezen bewust voor zaadvaste rassen. Dat zijn rassen die elke boer of hobbytuinder zelf in stand kan houden en ons onafhankelijk houden van de grootmachten.” Voor het selecteren en veredelen van rassen krijgen ze ondersteuning van onder andere Stichting Zaadgoed, die zich hier al 20 jaar voor inzet en tientallen boeren en kleine zaadgoedbedrijven heeft ondersteund.

Pionier in de biodynamische zaadteelt en veredeling is de Duitse ideële organisatie Kultursaat, opgericht in 1994. De boerenveredelaars die hierbij zijn aangesloten hebben ruim 80 nieuwe zaadvaste rassen ontwikkeld. Bij het zadenhandelsbedrijf dat met dit initiatief verbonden is, Bingenheimer Saatgut, zijn 90 telers aangesloten, waarvan zes uit Nederland.

De macht van de boodschappentas

Wat kan je als consument hieraan bijdragen?
Allereerst door je te realiseren dat diversiteit op de akker samengaat met diversiteit op je bord. Eten we meer rogge en boekweit, dan zullen we de blauwgrijsgroene roggehalmen en de – ook voor bijen – prachtig bloeiende boekweit vaker in het landschap zien verschijnen. Hetzelfde geldt voor de teelt van zaadvaste rassen. Winkels hebben daar nog nauwelijks informatie over, maar als veel mensen ernaar vragen komt dat vanzelf. Voor producten met Demeter keurmerk worden bij voorkeur zaadvaste rassen gebruikt, maar de Demeter richtlijnen stellen dit nog niet verplicht omdat er onvoldoende rassen beschikbaar zijn.

Als consument heb je invloed via je boodschappentas en kun je initiatieven steunen die zich inzetten voor eigen zaadteelt en het behoud van diversiteit van rassen, zoals Stichting Zaadgoed.

Meedoen met Toekomst Zaaien is een mooie manier om meer verbinding te krijgen met het zaad, de bron voor ons voedsel.

Toekomst Zaaien

Waar en wanneer?

Starttijd: 14 uur. Aanmelden niet nodig

Zaterdag 6 okt De Lepelaar in Sint Maarten (boven Alkmaar)

Zaterdag 6 okt De Kollebloem in St. Lievens-Esse (tussen Brussel en Gent)

Zaterdag 13 okt Buitenbant in Bant (Noordoostpolder)

Zondag 14 okt De Stadshoeve in Zunderdorp (Amsterdam-Noord)

Zaterdag 20 okt Zonnehoeve in Zeewolde

Zondag 21 okt Doornik Natuurakkers in Bemmel (boven Nijmegen)

Zaterdag 27 okt Beersche Hoeve in Oostelbeers (tussen Eindhoven en Tilburg)

Zondag 28 okt Kraaybeekerhof in Driebergen

Kijk voor alle info op www.toekomstzaaien.nl